{"id":200,"date":"2023-10-13T09:49:32","date_gmt":"2023-10-13T09:49:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/?p=200"},"modified":"2025-08-25T19:11:13","modified_gmt":"2025-08-25T19:11:13","slug":"adli-yardim-hususunda-bilgi-notu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/2023\/10\/13\/adli-yardim-hususunda-bilgi-notu\/","title":{"rendered":"Adli Yard\u0131m Hususunda Bilgi Notu"},"content":{"rendered":"\n

\u0130LK DERECE MAHKEMELER\u0130N\u0130N ADL\u0130 YARDIM TALEPL\u0130 BA\u015eVURULARA, GEREKL\u0130 ARA\u015eTIRMA YAPMADAN RET KARARI VERMES\u0130 HUKUKA AYKIRIDIR, AD\u0130L YARGILANMA \u0130LKES\u0130N\u0130 \u0130HLAL ED\u0130C\u0130 BOYUTLARA ULA\u015eMAKTADIR.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130lk derece mahkemelerine adli yard\u0131m talepli yap\u0131lan ba\u015fvurular genellikle mahkeme taraf\u0131ndan herhangi bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmadan matbu \u015fekilde reddedilmektedir. Mahkemeler ret gerek\u00e7elerini de adli yard\u0131m talep edenin yarg\u0131lama giderlerini kar\u015f\u0131layabilecek durumda olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steren mali duruma ili\u015fkin yeterli belgeleri sunulmad\u0131\u011f\u0131 gibi yarg\u0131lama giderlerinin \u00f6demesinin ma\u011fduriyetine neden olaca\u011f\u0131, adli yard\u0131m talep edenin kendisinin ve ailesinin ge\u00e7imini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zor duruma d\u00fc\u015f\u00fcrece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde mahkeme taraf\u0131ndan kanaat olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131ndan bahisle ret etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

12\/1\/2011 tarihli ve 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu\u2019un 334. Maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019 <\/em>Kendisi ve ailesinin ge\u00e7imini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zor duruma d\u00fc\u015f\u00fcrmeksizin, gereken yarg\u0131lama veya takip giderlerini k\u0131smen veya tamamen \u00f6deme g\u00fcc\u00fcnden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalar\u0131nda, ge\u00e7ici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin a\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun olmamas\u0131 kayd\u0131yla adli yard\u0131mdan yararlanabilirler.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 336. Maddesinin (1) ve (2) numaral\u0131 f\u0131kralar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019<\/em>Adli yard\u0131m, as\u0131l talep veya i\u015fin karara ba\u011flanaca\u011f\u0131 mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yap\u0131laca\u011f\u0131 yerdeki icra mahkemesinden istenir.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019<\/em>Talepte bulunan ki\u015fi, iddias\u0131n\u0131n \u00f6zeti ile birlikte, iddias\u0131n\u0131 dayand\u0131raca\u011f\u0131 delilleri ve yarg\u0131lama giderlerini kar\u015f\u0131layabilecek durumda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren mali durumuna ili\u015fkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundad\u0131r.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 337. Maddesinin (1) ve (2) numaral\u0131 f\u0131kralar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019 Mahkeme, adli yard\u0131m talebi hakk\u0131nda duru\u015fma yapmaks\u0131z\u0131n karar verebilir. Ancak, talep h\u00e2linde inceleme duru\u015fmal\u0131 olarak yap\u0131l\u0131r.  Adli yard\u0131m taleplerinin reddine ili\u015fkin mahkeme kararlar\u0131nda sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilir.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019<\/em> Adli yard\u0131m talebinin reddine ili\u015fkin kararlara kar\u015f\u0131, tebli\u011finden itibaren bir hafta i\u00e7inde karar\u0131 veren mahkemeye dilek\u00e7e vermek suretiyle itiraz edilebilir. Karar\u0131na itiraz edilen mahkeme, itiraz\u0131 incelemesi i\u00e7in dosyay\u0131 o yerde adli yard\u0131m talebi yap\u0131lan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunmas\u0131 h\u00e2linde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaral\u0131 daire i\u00e7in birinci daireye, o yerde adli yard\u0131m talebi yap\u0131lan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunmas\u0131 h\u00e2linde ise ayn\u0131 i\u015flere bakmakla g\u00f6revli en yak\u0131n mahkemeye g\u00f6nderir. \u0130tiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yard\u0131m talebi reddedilirse, \u00f6deme g\u00fcc\u00fcnde sonradan ger\u00e7ekle\u015fen ciddi bir azalmaya dayan\u0131larak tekrar talepte bulunulabilir.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 339. Maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019<\/em> Adli yard\u0131m karar\u0131ndan dolay\u0131 ertelenen t\u00fcm yarg\u0131lama giderleri ile Devlet\u00e7e \u00f6denen avanslar dava veya takip sonunda haks\u0131z \u00e7\u0131kan ki\u015fiden tahsil olunur. Adli yard\u0131mdan yararlanan ki\u015finin haks\u0131z \u00e7\u0131kmas\u0131 h\u00e2linde, uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse yarg\u0131lama giderlerinin en \u00e7ok bir y\u0131l i\u00e7inde ayl\u0131k e\u015fit taksitler h\u00e2linde \u00f6denmesine karar verilebilir.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anayasa\u2019n\u0131n 36. Maddesini birinci f\u0131kras\u0131nda herkesin yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddiada bulunma ve savunma hakk\u0131na sahip oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131, Anayasa\u2019n\u0131n 36. Maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir unsurudur. Di\u011fer yandan Anayasa\u2019n\u0131n 36. Maddesine g\u00f6re adil yarg\u0131lanma ibaresinin eklenmesine ili\u015fkin gerek\u00e7ede, T\u00fcrkiye\u2019nin taraf oldu\u011fu uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerce de g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n madde metnine dahil edildi\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131, bir uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 mahkeme \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131yabilmek ve uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n etkili bir \u015fekilde karar ba\u011flanmas\u0131n\u0131 isteyebilmek anlam\u0131na gelmektedir. Ki\u015finin mahkemeye ba\u015fvurmas\u0131n\u0131 engelleyen veya mahkeme karar\u0131n\u0131 anlams\u0131z hale getiren, bir ba\u015fka ifadeyle mahkeme karar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkisizle\u015ftiren s\u0131n\u0131rlamalar mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 ihlal edebilir. (AYM \u00d6zkan \u015een, B. No:2021\/791,7\/11\/2013)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anayasa mahkemesi bireysel ba\u015fvuru kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmelerde mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n kural olarak mutlak bir hak olmay\u0131p s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilece\u011fi, bu hususta devletlerin takdir haklar\u0131 gere\u011fi baz\u0131 d\u00fczenlemeler yapabilece\u011fi bununla birlikte getirilecek s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeleyecek nitelikte olmamas\u0131, me\u015fru bir ama\u00e7 izlemesi, a\u00e7\u0131k ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131 ve ba\u015fvurucu \u00fczerinde a\u011f\u0131r bir y\u00fck olu\u015fturmamas\u0131 gerektirdi\u011fi belirtmi\u015ftir. (Mesut G\u00fczel, B. No:2014\/5876, 22\/9\/2016)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Taraflar\u0131n dava a\u00e7arken veya yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda har\u00e7, gider avans\u0131 gibi yarg\u0131lama giderlerini \u00f6demek zorunda b\u0131rak\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik d\u00fczenlemeler mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131na m\u00fcdahale olu\u015fturmakta ise de abart\u0131l\u0131, zorlama veya ciddiyetten yoksun talepleri disipline etmeye y\u00f6nelik orant\u0131l\u0131 m\u00fcdahaleler me\u015fru g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n hakk\u0131n \u00f6z\u00fcne zarar vermeyecek nitelikte, me\u015fru bir amaca dayal\u0131 ve kullan\u0131lan arac\u0131n s\u0131n\u0131rlama amac\u0131 ile orant\u0131l\u0131 olmas\u0131, kamu yarar\u0131n\u0131n gerekleri ile bireyin haklar\u0131 aras\u0131nda kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan adil dengeyi bozacak \u015fekilde birey aleyhine katlan\u0131lmas\u0131 zor k\u00fclfetler y\u00fcklememi\u015f olmas\u0131 gerekir. (\u00d6zkan \u015een,&61,62)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ekonomik ve sosyal durumlar\u0131 itibar\u0131yla yarg\u0131lanma giderlerini \u00f6deme g\u00fcc\u00fcnden yoksun olan ki\u015filerin s\u00f6z\u00fc edilen masraflar\u0131 davan\u0131nda ba\u015f\u0131nda \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fc tutulmalar\u0131 ya  da yarg\u0131lama s\u00fcrecinde masraf gerektirecek nitelikteki delillerin dosyaya celbedilmesi i\u00e7in \u00f6deme yapmak zorunda b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 mahkemeye eri\u015fimlerini imkans\u0131z hale getirebilir veya \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zorla\u015ft\u0131rabilir. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi adli yard\u0131m kurumunun taraflar\u0131n talep ve delilleri ileri s\u00fcrme, iddialar\u0131n\u0131 ispat etme imkanlar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rarak bu suretle yarg\u0131sal s\u00fcrece etkili bir \u015fekilde kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n sa\u011fland\u0131\u011f\u0131, b\u00f6ylece mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n yap\u0131lan m\u00fcdahaleyi daha dengeli hale getirdi\u011fi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 6. Maddesinin 1. F\u0131kras\u0131 gere\u011fince bireylere tan\u0131nan hak araman\u0131n etkin bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirebilmesi i\u00e7in s\u00f6zle\u015fmeye taraf devletlerin, bireylerin hak aramas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ve kolayla\u015ft\u0131racak tedbirleri almakla ve bireylerin mahkemeye ba\u015fvurabilme imkanlar\u0131n\u0131 haks\u0131z \u015fekilde t\u0131kayan engelleri de ortadan kald\u0131rmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. (Akbulut,2002:180;Atalay,1997:449;Tanr\u0131ver,2004:213)<\/p>\n\n\n\n

Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019nin \u00f6zel hukuka ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131klardan do\u011fan davalarda, ekonomik anlamda g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck hali sebebiyle yarg\u0131lama masraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanamayarak (ve\/veya baz\u0131 davalar i\u00e7in gereken teminat\u0131n g\u00f6sterilmeyerek) hak arama h\u00fcrriyetinin kullan\u0131lamamas\u0131 durumunda, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen 6. Maddesinin ihlal edildi\u011fi sonucuna vard\u0131\u011f\u0131, Anayasa\u2019n\u0131n \u2018\u2019hak arama h\u00fcrriyeti\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 36. Maddesinde; \u2018\u2019Herkes me\u015fru vas\u0131ta ve yollardan yararlanmak suretiyle yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 ve daval\u0131 olarak iddia ve savunma ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahiptir.\u2019\u2019 H\u00fckm\u00fc d\u00fczenlendikten sonra 40. Maddesinde de \u2018\u2019Anayasa ile tan\u0131nm\u0131\u015f olan hak ve h\u00fcrriyetleri ihlal eden herkes, yetkili makama geciktirilmeksizin ba\u015fvurma imkan\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 isteme hakk\u0131n\u0131 sahiptir.\u2019\u2019 H\u00fckm\u00fc yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dava a\u00e7\u0131l\u0131rken veya yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda taraflardan birine y\u00fckletilen har\u00e7 ve di\u011fer yarg\u0131lama masraflar\u0131n\u0131n miktar\u0131, ilgilinin \u00f6deme kabiliyetini ve k\u0131s\u0131tlaman\u0131n getirildi\u011fi dava a\u015famas\u0131 mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken hususlard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan somut olay\u0131n ko\u015fullar\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck incelemesi yap\u0131l\u0131rken mahkeme taraf\u0131ndan \u00f6denmesi istenen har\u00e7 ve yarg\u0131lama giderlerinin ba\u015fvurucuya a\u015f\u0131r\u0131 bir k\u00fclfet olu\u015fturup olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yolu olan adli yard\u0131mla ilgili verilen ret karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esinin yeterli\u011fi de\u011ferlendirilmesi gerekir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130LK DERECE MAHKEMELER\u0130N\u0130N ADL\u0130 YARDIM TALEPL\u0130 BA\u015eVURULARA, GEREKL\u0130 ARA\u015eTIRMA YAPMADAN RET KARARI VERMES\u0130 HUKUKA AYKIRIDIR, AD\u0130L YARGILANMA \u0130LKES\u0130N\u0130 \u0130HLAL ED\u0130C\u0130 BOYUTLARA ULA\u015eMAKTADIR. \u0130lk derece mahkemelerine adli yard\u0131m talepli yap\u0131lan ba\u015fvurular genellikle mahkeme taraf\u0131ndan herhangi bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmadan matbu \u015fekilde reddedilmektedir. Mahkemeler ret gerek\u00e7elerini de adli yard\u0131m talep edenin yarg\u0131lama giderlerini kar\u015f\u0131layabilecek durumda olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steren mali … Devam\u0131n\u0131 oku<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":201,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[117,120,119,123,86,121,118],"class_list":["post-200","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-adli-yardim","tag-adli-yardim-karari","tag-adli-yardim-talebi","tag-aihm","tag-aym","tag-ekonomik","tag-hmk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":202,"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions\/202"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.agorahukuk.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}